İslamî Vahdetin Teorisyeni - Afganî

Son derece çalkantılı, sancılı ve belirsizliklerle dolu dönemin tam ortasında, Doğu ile Batı arasında adeta mekik dokuyan, fikirleri ve eylemleriyle coğrafyaları peşinden sürükleyen sıra dışı bir şahsiyet öne çıkmıştır: Cemaleddin Afganî. Afganî, geleneksel ulema kalıplarına ya da sırf fildişi kulelerde üretilen felsefi ekollere sığmayan, hayatı boyunca Hindistan’dan Mısır’a, İran’dan Osmanlı payitahtı İstanbul’a, Paris’ten Londra’ya kadar uzanan geniş bir hat üzerinde fikri ve siyasi mücadele yürütmüş müstesna bir mütefekkirdir. Bahse konu düşünür, yaşadığı devrin krizlerini en kılcal damarlarına kadar hisseden ve bu krizlere karşı küresel ölçekte bir direniş ve uyanış cephesi kurmaya çalışan bir aksiyon adamıdır. Afganî’nin şahsiyeti, yalnızca bir kütüphane bilgini olmanın fersah fersah ötesinde, meydanlarda, dergi sayfalarında, talebe halkalarında ve saray koridorlarında yankı bulan dinamik bir tefekkürün gür sesidir. Bu yönüyle Müslüman toplumların sömürgecilik karşıtı uyanışında, emperyalizme karşı başkaldırısında ve modern İslam düşüncesinin şekillenmesinde en etkili rolü oynayan aktörlerden biri haline gelmiştir.